Reminiscentie thuis: hoe mantelzorgers herinneringen kunnen inzetten

De meeste informatie over reminiscentie is geschreven voor zorgprofessionals: activiteitenbegeleiders, verpleegkundigen, mensen die er een vak van maken. Maar reminiscentie gebeurt minstens zo vaak thuis, aan de keukentafel, tussen een ouder en een volwassen kind, of tussen partners. Je hoeft geen therapeut te zijn om er iets mee te doen.

Waarom reminiscentie ook thuis waardevol is

Voor een ouder familielid dat merkt dat het geheugen achteruitgaat, of dat simpelweg minder mensen om zich heen heeft dan vroeger, kan het ophalen van herinneringen een moment van herkenning en rust geven. Voor mantelzorgers zelf kan het bovendien iets doen wat praktische zorg niet doet: het draait niet om wat er nu geregeld moet worden, maar om wie iemand is geweest. Dat kan de relatie verlichten op momenten dat de zorg zwaar voelt.

Belangrijk om te weten: reminiscentie is geen vervanging voor professionele hulp bij ernstige depressieve klachten, trauma of gedragsproblemen. Het is wel een laagdrempelige manier om samen tijd door te brengen die voor beide kanten prettig kan zijn.

Hoe begin je eraan, zonder dat het geforceerd voelt

• Sluit aan bij wat er al is: een fotoalbum dat toch al op de kast staat, een krant van vroeger, een voorwerp uit het huis. Je hoeft niets speciaals aan te schaffen om te beginnen.
• Stel open vragen in plaats van feitenvragen: “Hoe rook het bij jullie thuis?” werkt vaak beter dan “Weet je nog in welk jaar dat was?” Bij dat laatste ligt de nadruk op wat iemand niet meer weet; bij het eerste op wat iemand nog wél kan vertellen.
• Laat stiltes bestaan: niet elk moment hoeft gevuld te worden met een volgende vraag. Reageren op een herinnering kan ook door gewoon te luisteren.
• Kies een rustig moment: reminiscentie werkt meestal beter op een moment dat er geen tijdsdruk is, bijvoorbeeld na het eten, dan tussen twee afspraken door.

Wat te doen bij verdriet of emotie

Niet elke herinnering is een fijne herinnering, en dat is op zich geen probleem: reminiscentie gaat over herinneringen waar iemand over wíl praten, prettig of minder prettig. Word je familielid emotioneel, dan hoeft dat niet te betekenen dat je iets verkeerd hebt gedaan. Blijf aanwezig, geef ruimte voor het gevoel, en dring niet aan als iemand liever niet verder wil praten over een onderwerp. Kom je bij herhaling uit bij herinneringen die duidelijk onverwerkt of traumatisch zijn, dan is dat een signaal om professionele begeleiding te zoeken in plaats van er zelf mee door te gaan.

Kleine vormen die thuis goed werken

1. Samen een oud fotoalbum doorbladeren, zonder haast.
2. Muziek van vroeger opzetten en kijken wat dat losmaakt.
3. Een voorwerp uit de jeugd van je familielid tevoorschijn halen: serviesgoed, gereedschap, een stuk speelgoed.
4. Beginnen aan een levensboek, een eenvoudige verzameling van foto’s en verhalen (zie het aparte artikel hierover op deze site).

Reminiscentie thuis hoeft geen apart project te zijn. Het is vaak niet meer dan aandacht geven aan verhalen die er toch al zijn, en de ruimte nemen om ze samen op te halen.